Superpower America and the Ayurveda!

Superpower America and the Ayurveda!

Everybody aspires to travel the world but then visiting America at least once in a lifetime is a dream everyone nurtures! While visitors from India have ballooned, it also looks as if one person from practically every household of Pune & Mumbai seems to have settled down there. And then there are Indians going for work, on assignments or even for supporting the children’s’ households.  Whatever the reason, this land of opportunities flaunts and continues to attract visitors.

Recently I had the opportunity to visit the U.S. A, in a way my dream to visit this country was being fulfilled. However, what I was not prepared was the most monotonous 30 hours of journey which really made me wonder if this was what I had asked for! At the same time I also could not help but appreciate all those senior citizens who routinely travel here to meet their children!

But then while traveling across the country, visiting various tourist destinations , enjoying all the comforts of life, I could not help but appreciate what these people have achieved  augmenting the natural  resources with technology and modernization! This is really amazing!

However, this is not a travelogue. But as a matter of fact, while practicing Ayurveda  over the past 15 odd years I also tend to see things through the glasses of ‘Ayurveda’! A habit I have nurtured while I have traveled across India and other countries for conferences, on education tours as well as to even conduct trainings.  While visiting these places I also seem to have developed an inner eye that keeps observing the people, their lifestyles, their foods and eating habits, their social structures and learning even their mindsets.

During this visit to the U.S., I had numerous opportunities to interact with my relatives, and also some of my patients there. And what I noticed was quite disturbing to say the least…

It also jolted me to suddenly realize that this lifestyle is also finding roots in Indian social fabric under the guise of western advanced civilization…!  As Ayurveda proclaims, Diet is the backbone of the lifestyle. ‘You are what you eat…and an ideal example of what the diet should NOT BE, is the way America eats!

The most disturbing aspect of this lifestyle that I noticed was the excessive intake of cold water, coke like drinks and even cold juices. As Ayurveda puts it succinctly, every cold intake leads to accumulations of toxins in the human body. A dietary structure that as it is leads to toxin generation and coupled with accumulations of those toxins with cold beverages…the most ideal situation where diseases occur!!

Look at how (what Ayurveda indicates) the food habits lead to toxins generation…  excessive intake of fast food, eating of food that is deep frozen and next moment readied for consumption in the microwave! Excessive inclusions of bread, pizzas & burgers that are usually made out of white flour in daily intake couple further with chocolates, cookies, bakery products, meat, ice creams and alcohol… All this leads not merely to toxin generation & accumulation but also is a cause of for what Ayurveda calls as ‘Kaph Doasha”.  And this is the main reason of obesity that this society is grappling with. To add to the woes of the body the standard practices that I found strange was cooking once in a week and eating the same food over the week! I also found people comfortably eating frozen rotis (Indian bread) brought from the super markets!

Ayurveda clearly states that eating stale food leads to numerous diseases. I felt an acute need to explain to this society the necessity of fresh food and a balanced diet  that on hand propagates ‘No sugar, low salt, zero calories’ kind of food.

I also noticed a disturbing trend of so called healthy idea of the ‘Smoothie’! The method of making this ‘Healthy smoothie’ that I saw prevalent in the U.S.  is a classic example of what Ayurveda describes as ‘ CONTARDICTORY FOODS, by putting all (or any fruit that you can lay your hands on) sorts of fruits, curd, soya milk, tomatoes, etc  all blended together. I am still wondering how can this ‘smoothie’ be healthy..? It’s been almost over a fortnight since I have returned but this among others is still haunting me!  I realised that such contradictory food consumption is one of the main reasons of generation of toxins in the body that inevitably lead to diseases. Isn’t this contradictory food habit, one of the major reasons for obesity, knee pains, irregular menstrual cycles, infertility, digestive disorders, alarmingly increasing instances of uric acid..? I wonder!

I also saw instances of wrong ‘Life patterns’ what Ayurveda calls as ‘Vihara’…The time one wakes up, exercises, eats and even working pattern that determine, disturb the biological clock… How one goes through the day… being in an excessively air (cooled) conditioned environment again leads to toxin generation…the malls, offices, homes, aircrafts, vehicles are also excessively air cooled. and to top it all one sees people running/jogging or cycling for fitness at odd times like at the peak of the day or even at night!.

Exercise at a wrong time, according to Ayurveda, can be fatal to the human body. It further explains that exercise post lunch can lead to what it calls as ‘Vata rakta’ disease where the uric acid levels shoot up.  I saw numerous gyms open and running round the clock…good as convenience so that anyone can come and exercise according his/her own time conveniences…one late evening while returning from a stroll I saw a gym full of people exercising…shocking! I felt that it is better not to exercise than doing it at a wrong time!

Observing the social fabric and the concept of family I realized that individualism and individual liberties as compared to the average Indian, are quite underlined. The standard question that usually haunts an average Indian, “what will people think..?”, does not even pop up here. This society walks the path of what is (so called) ‘rational’ and this, I feel leads to a kind of ‘Draught’ of feelings and relations that are subliminal… the emotional ties of a relationship, the sense of ‘togetherness and love! This I suppose leads to mental depression which is threatening this society… the depression that naturally leads the society to drug abuse and such other evils…quite alarming I think!

Ayurveda does not restrict itself to defining only the physical aspects of diseases, but also comprehensively includes mental makeup. Ayurveda suggests that physical diseases lead to mental illnesses and metal stress leads to physical diseases… I quite strongly feel that Ayurveda will prove to be a boon to this society that is fast losing that vital aspect of mind body balance!

This society that is so determined to achieve things in life can easily achieve the peaks of social progress if it meticulously follows the rules propagated by Ayurveda relating to ‘Ahaar’ (diet) & ‘Vihar’ (life patterns) ‘Dincharya’ (The daily routines) & ‘Rutucharya’ (life routines in every season as per the natural dictates). Routinely undergoing a systematic ‘Panchakarma’ Treatment at the hands of only a knowledgeable Ayurveda practitioner will immensely help them detoxify their bodies routinely besides greatly minimizing health risks as well.

I have also seen that there are many who follow that part of Ayurveda which concentrates on mental health through Yoga & meditation. The progress that these people have done in this area is quite satisfying.

If this society that has accepted all those who keep coming from across the globe in their social fabric with open arms and helped them blend; could really do wonders if it accepts Ayurveda in that same spirit!

God bless America!

अमेरिकन्स जागा

अमेरिकन्स जागा



आजकाल महासत्ता अमेरिकेला भेट देणे हे जवळपास प्रत्येकाच स्वप्न आहे. भेट देणाऱ्यांच्या संख्येत खूप वाढ पण झाली आहे. पुण्या मुंबई सारख्या शहरातील घरटी एक अमेरिकेत स्थाईक झालेला आहे. त्याच बरोबर शिक्षणानिमित,कामासाठी,लेकीसुनांच्या बाळंतपणासाठी,निव्वळ पर्यटनासाठी ह्या सातासमुद्रापलीकडच्या देशात भारतातून जाणाऱ्यांची संख्या लक्षणीय आहे. महासत्ता हे बिरूद मिरवणारा,आधुनिकतेचा मापदंड असणारा हा देश जगभरातील सर्वांनाच आकर्षित करत असतो. LAND OF OPPORTUNITIES   म्हणून आजच्या युवापिढीला हा देश खुणावत आहे.

अश्या या महासत्ता देशाला भेट देण्याचा नुकताच योग आला.बऱ्याच वर्षापासूनच माझं पण ते एक स्वप्नच होत म्हणा ना!!!

३० तासांचा कंटाळवाणा प्रवास करून ह्या देशाच्या भूमीवर पाय ठेवेपर्यंत खरतर माझं खच्चीकरण झालं होतं. एवढा आटापीटा करून यायची गरज होती का ? असा प्रश्न मनात आल्याशिवाय राहिला नाही. लहान मुलांना घेऊन प्रवास करणाऱ्या माता व मुलाबाळांच्या ओढीने हा प्रवास लीलया करणाऱ्या तमाम ज्येष्ठ नागरिकांना माझा मानाचा मुजरा !!!

सर्व सोपस्कार पार पडून एकदाचे ह्या देशात दाखल झालो. सर्व सुखसोयी,विविध पर्यटनस्थळाना भेटी, प्रत्येक ठिकाणच वेगळेपण,विविधतेने नटलेला हा देश पाहताना प्रवासात पडलेल्या प्रश्नाच उत्तर माझं मलाच सापडला. उत्तर होत ‘हो’, एवढा आटापीटा करून यायलाच हवं! हा देश पहिला. नैसर्गीक संपत्तीला तंत्रज्ञान व आधुनिकतेची जोड दिल्यास काय काय चमत्कार होऊ शकतात हे संपूर्ण अमेरिका फिरताना पदोपदी जाणवत होतं.

पण ह्या लेखनाचा माझा उद्देश प्रवास वर्णन नाही. गेली १५ ते १६ वर्षे आयुर्वेदाचार्य महणून वैद्यकीय व्यवसाय करताना प्रत्येक गोष्ट वैद्यकीय चष्म्यातून पाहण्याची वाईट सवय मला लागली आहे. आत्तापर्यंत पर्यटन,कॉन्फरन्स,व्यवसाय, शिकणे,शिकवणे अश्या अनेक कारणांनी जवळपास ७० % भारत व भारताबाहेर पण बऱ्याच देशांना भेट देण्याचा योग आला. प्रत्येक वेळी स्थळ दर्शनाबरोबरच तेथील स्थानिक लोक,त्यांची जीवनशैली,वैशिठ्यपूर्ण खाद्यपदार्थ,सामाजिकता व समाजाची मानसिकता याचं जवळून निरीक्षण करण हा माझा छंद आहे.

अमेरिका भेटीदरम्यान सुद्धा तेथे स्थाईक माझे काही नातेवाईक,काही पेशंट यांच्या घरी राहण्याचा व चर्चा करण्याचा योग आला.या सर्वांमधून समोर आलेली काही निरीक्षण हि धक्कादायक आहेत. या पैकी काही निरीक्षणे जी वैद्यकीय दृष्ट्या मला व्यक्तीशः धोकादायक वाटली ती अशी

सर्वात खटकलेली गोष्ट म्हणजे तिथली जीवनशैली. सध्याच्या आधुनिक युगात पाश्चिमात्य जीवनशैली ह्या गोंडस नावाखाली आपल्याकडे देखील हि जीवनशैली आपले हातपाय पसरवून स्थिरावू पाहते आहे. आयुर्वेदाप्रमाणे आहार व विहार हा कोणत्याही जीवनशैलीचा कणा आहे. YOU ARE WHAT YOU EAT   असं म्हटल जात. येथील लोकांच्या खाण्याच्या सवयी पाहिल्यावर ‘आहार कसा नसावा’ याच उत्तम उदाहरण म्हणजे अमेरिकन लोकांचा आहार, असं म्हणावस वाटत.

सर्वात खटकलेली गोष्ट म्हणजे थंड पाणी,ज्यूस व कोक यांचे अतिरेकी सेवन.आयुर्वेदानुसार कोणतीही थंड गोष्ट हि शरीरात आम संचय ( ACCUMULATION OF TOXINS) करते.आधीच आमनिर्मिती करणाऱ्या आहाराला आमसंचयाची जोड.म्हणजे कोणत्याही व्याधी निर्मितीला अतिशय पोषक परिस्थिती.

आहाराचा विचार करता FAST FOOD चा अतिरेकी वापर. पदार्थ डीपफ्रीज मधून काढून MICROWAVE करण याला इथे स्वयपाक करणे असं म्हटलं जात. आयुर्वेदाप्रमाणे पुन्हा आम निर्मितीला आमंत्रणच. याच बरोबर ब्रेड,पिझ्झा,बर्गर यांचा रोजच्या आहारात असलेला अतिरेकी समावेश.हे सर्व पदार्थ मैदायुक्त. याच बरोबर चोकलेटस,कुकीज,बेकरी पदार्थ, मासाहार,आईसक्रिम,अल्कोहोल याची जोड.यामुळे आमाबरोबरच कफ वृद्धी पण होते.याचमुळे स्थौल्य (obesity) हि येथील सामाजिक समस्या आहे असं मला वाटत. याचबरोबर एक दिवस स्वयपाक करून तो आठवडाभर खाणे हि आणखी एक अजब गोष्ट. याला सुपर मार्केट मधून फ्रोझन पोळ्या आणून महिनोन्महिने खाण्याची जोड.

आयुर्वेदाप्रमाणे शिळे अन्न हे अनेक व्याधीच्या निर्मितीचे कारण आहे. एकीकडे नो शुगर,लो salt, zero calories चा डंखा पिटणाऱ्या ह्या अमेरिकन्सना सर्वरसयुक्त,ताज्या आहाराची संकल्पना पटवून देणे फार गरजेचे आहे.

याशिवाय smoothie नामक आरोग्यदायी संकल्पना इथे फारच प्रसिद्ध आहे.मी अमेरिकेत पाहिलेली smoothie  बनवण्याची पध्दत, हि आयुर्वेदातील विरुद्ध आहाराचे उत्तम उदाहरण आहे. असतील नसतील ती फळे, दही,सोयामिल्क, टोमाटो अश्या अनेक गोष्टी ब्लेंडरवर एकत्र फिरवून बनवलेली smoothie, आरोग्यदायी कशी ? हा प्रश्न मला पूर्ण प्रवासभर भेडसावत होता.

पुन्हा विरुद्ध आहार हे एक आम निर्मिती व पर्यायाने व्याधी प्रक्रियेतील महत्वाचे कारण आहे.

अमेरिकन समाजाकडे पहिले असता स्थौल्य,गुडघे दुखी,अनियमित मासिक पाळी, वंध्यत्व,मलावष्टंभ,कोलेस्टेरोल युरीक acid चे वाढते प्रमाण ह्या समस्यांचे प्रमाण खूप जास्त आहे. वर नमूद केलेला चुकीचा आहारच ह्याला कारणीभूत नाही ना?

आता थोड विहाराविषयी. सतत air conditioner मध्ये बसणे हे पुन्हा आम निर्मितीला कारणीभूत ठरते. सर्व मॉल्स, ऑफीसेस,घर,विमान,गाड्या अश्या सर्व ठिकाणी जरुरीपेक्षा जास्त AC चा वापर दिसतो.भर दुपारी १२ वाजता कोणीतरी कुठल्यातरी बागेत, रस्त्यावर पळताना,सायकल चालवताना दिसतात.चुकीच्या वेळी केलेला व्यायाम हा शरीरास घातक ठरू शकतो.आयुर्वेदाप्रमाणे जेवणानंतर व्यायाम केल्यास वातरक्त हा व्याधी होण्याची शक्यता असते,ज्यात युरीक acid वाढते. इथली बरीच जिम्स चोवीस तास चालू असतात. सोय म्हणून छान. जो तो आपल्या सवडीने येऊन वर्क आउट करू शकतो.एके दिवशी रात्री उशिरा फिरून घरी येताना ११ वाजता एका जिम मध्ये व्यायाम करणाऱ्यांची बऱ्यापैकी गर्दी पाहून मला धक्काच बसला.अवेळी व्यायामापेक्षा तो न केलेला बरा.

इथल्या सामाजिक,कौटुंबिक व्यवस्थेचे निरीक्षण केला असता अवास्तव वैयक्तिक स्वातंत्र्य प्रकर्षाने जाणवते.आपल्याकडे लोक काय म्हणतील ?हा पदोपदी भेडसावणारा प्रश्न ह्यांच्या डोक्यात पण येत नाही.सर्व जग व्यावहारिकतेच्या पातळीवर चालते.यामुळे तरल नाती,नात्यामध्ये येणारी आपुलकी,भावनिकता,बांधिलकी,प्रेम यांचा जणू दुष्काळच आहे.यामुळे येणारे मानसिक नैराष्य हा देखील एक गंभीर सामाजिक प्रश्न आहे.हे नैराश्य घालवण्यासाठी मग दारू,सिगारेट,जुगार अशा व्यसनांच्या आहारी जाणारा समाज, हि एक धोक्याची घंटाच आहे.

आयुर्वेदातील स्वस्थ माणसाची व्याख्या हि केवळ शरीर स्वस्थ्यापूरती मर्यादित नसून त्यात मानसिक स्वास्थ्याचा पण समावेश केलेला आहे.म्हणूनच शारीरिक रोगातून मानसिक आजार व मानसिक ताणामुळे शारीरिक रोग होतात, असा शरीर व मनाचा अतिशय सुंदर संबंध आयुर्वेदात सांगितला आहे.

शारीरिक व मानसिक तोल गमावून बसलेल्या ह्या समाजाला आयुर्वेद हे एक वरदानच ठरेल,असं मला वाटत. आयुर्वेदात सांगितलेले आहार विहारा बद्दलचे नियम,दिनचर्या,ऋतुचर्या यांचे पालन करणे व साठलेला आम शरीरातून बाहेर काढण्यासाठी पंचकर्म चिकित्सा यांचा सुयोग्य वापर केल्यास हाच समाज प्रगतीची उतरोतर शिखरे गाठेल,असं विश्वास मला वाटतो.

मानसिक स्वास्थ्यासाठी योग,ध्यान धारणा यांसारख्या प्राचीन पद्धतीचे (ज्या आयुर्वेदाचाच एक भाग आहेत) पुरस्कर्ते इथे बरेच आहेत.त्यामुळे मानसिक स्वास्थ्य रक्षणाचे महत्व व त्याबद्दल झालेली जागृती व त्यासाठी प्राचीन पद्धतीचा अवलंब यांचे प्रमाण लक्षणीय आहे आणि हि समाधानाची बाब आहे.

स्वतःचा कोणताही सांस्कृतिक वारसा नसलेल्या ह्या देशाने,जगाच्या कानाकोपऱ्यातून आलेल्या लक्षावधी लोकांना आपल्यात सामावून घेतलं आहे. अगदी तसच त्यांनी आयुर्वेदाला सामावून घेतला तर ……………………..


डॉ. मंजिरी जोशी